Germaine Tailleferre (1892-1983) was de enige vrouwelijke componist binnen de Parijse componistengroep Les Six, die ontstond rond Jean Cocteau en Erik Satie en actief was in het levendige artistieke milieu van Parijs. Ze ontwikkelde een eigen, herkenbare stijl die zich kenmerkt door helderheid, elegantie en een typisch Franse lichtheid, met invloeden van neoclassicisme, jazz en andere muzikale stromingen. Haar Piano Trio heeft een opvallende ontstaansgeschiedenis: het werd oorspronkelijk gecomponeerd in 1916–17, maar bleef lange tijd ongepubliceerd en kreeg weinig aandacht, waardoor zij zich op andere werken richtte. Pas in 1978 keerde Tailleferre terug naar het trio, herschreef delen en voegde nieuw materiaal toe om het werk te voltooien. Deze lange onderbreking was mede het gevolg van persoonlijke en historische omstandigheden, zoals de Tweede Wereldoorlog, verhuizingen en professionele verplichtingen. Ondanks het tijdsverschil van meer dan zestig jaar klinkt het werk opmerkelijk homogeen, met lyrische, aan Maurice Ravel verwante klankkleuren, levendige ritmiek en speelse contrasten.

Joaquín Turina Pérez (1882-1949) was een belangrijke vertegenwoordiger van het Spaanse nationalisme in de klassieke muziek. Hij combineerde elementen uit de Andalusische volksmuziek met invloeden van het Franse impressionisme. Zijn werk vormt zo een brug tussen de Spaanse traditie en de Europese muziekstromingen van het begin van de twintigste eeuw, en wordt gekenmerkt door kleurrijke harmonieën, ritmische levendigheid en een sterke lyrische expressie. Círculo (1936) is een fantasie waarin de loop van een dag wordt verklankt, van Amanecer (dageraad) via Mediodía (middag) tot Crepúsculo (schemering). Het werk staat stilistisch dicht bij Turina’s impressionistische invloeden uit zijn Parijse periode, maar de muziek is compacter en formeler dan zijn vroegere, meer weelderige stijl. Turina gebruikt hierbij een cyclische structuur, waarbij het einde van het werk teruggrijpt op het begin, waardoor het idee van een ‘cirkel’ muzikaal wordt gesloten.

Mariano Perelló (1886–1960) was een Catalaanse violist, pedagoog en kamermusicus, vooral bekend als lid van het Trio Barcelona (opgericht in 1911). Hij bouwde in de vroege twintigste eeuw een belangrijke carrière op als uitvoerder en docent in Barcelona. Als componist schreef hij onder meer de Tres Impresiones, een suite van drie karakterstukken waarin Spaanse dansritmes en lyrische melodieën samenkomen, met invloeden van Isaac Albéniz en Manuel de Falla.

Maurice Ravel (1875–1937) componeerde zijn Piano Trio in 1914, vlak voor en tijdens het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Hij werkte eraan in Saint-Jean-de-Luz, in het Franse Baskenland, waar zijn muzikale ideeën sterk werden beïnvloed door zijn Baskische afkomst en ritmes zoals de zortziko. Het werk werd in enkele intense weken voltooid, nadat Ravel zich had voorgenomen om in het leger te dienen.

Het trio bestaat uit vier delen: een ingetogen eerste deel (Modéré) een levendig scherzo (Pantoum), een passacaglia-achtig langzaam deel (Passacaille) en een briljant, energiek slotdeel (Finale). Ravel combineert klassieke vormen met kleurrijke, orkestrale klanken en creëert zo een rijke, gelaagde textuur waarin piano en strijkers voortdurend met elkaar in dialoog zijn.

Het werk werd in 1915 in Parijs voor het eerst uitgevoerd en geldt als een van Ravels belangrijkste kamermuziekwerken. Het toont zijn meesterschap in klankkleur, ritme en vorm, en weerspiegelt tegelijk de spanning en emotionele intensiteit van de tijd waarin het ontstond.

Paul Juon (1872–1940) was een Russisch-Zwitserse componist die vooral bekend werd door zijn kamermuziek. Zijn stijl combineert Russische lyrische invloeden met de Duitse romantische traditie, waardoor Juon soms de bijnaam “de Russische Brahms” kreeg.

De Miniatures op. 18 werden oorspronkelijk voor piano geschreven, maar later door Juon zelf bewerkt voor een bezetting met piano en strijkers (en soms klarinet). In deze korte, karaktervolle delen schetst hij uiteenlopende sferen: van dromerige weemoed in Rêverie tot speelse ritmes in Humoresque, en een ingetogen, melancholische sfeer in Elegy. Het slotdeel, Danse fantastique, eindigt met levendige, bijna uitbundige dansenergie. Juons muziek wordt gekenmerkt door prachtige melodieën, harmonische rijkdom en een afwisseling tussen lyrische en speelse momenten. Daarmee vormt zijn werk een brug tussen de laatromantiek en de vroege twintigste-eeuwse muziek.

Frank Martin (1890–1974) was een Zwitserse componist wiens muziek zich moeilijk in één stijl laat plaatsen. Hij combineerde invloeden van onder anderen Johann Sebastian Bach en Arnold Schoenberg met volksmuziek en moderne experimenten.

Toen een Iers-Amerikaanse mecenas hem vroeg een werk te schrijven gebaseerd op Ierse volksliederen, zag Martin hierin een uitgelezen kans om twee van zijn belangrijkste interesses te verenigen: muziek uit andere culturen en ritme. In zijn Trio sur des mélodies populaires irlandaises (1925) laat hij authentieke Ierse volksmelodieën intact, maar plaatst ze in een moderne, ritmisch rijke context, wat resulteert in een complex en gelaagd werk. Zo combineert Martin een uitgesproken Iers karakter met een vernieuwende muzikale taal uit de twintigste eeuw.

Pjotr Iljitsj Tsjaikovski (1840–1893) was een Russische componist wiens muziek geworteld is in zowel de Europese romantische traditie als de Russische cultuur. In zijn werk is die dubbele oorsprong duidelijk hoorbaar: een mengeling van Slavische melancholie, op volksmuziek geïnspireerde melodieën en een rijke, uiterst expressieve emotionaliteit.

In zijn Piano Trio in a mineur, op. 50, geschreven ter nagedachtenis aan zijn goede vriend Nikolaj Rubinstein, komen deze eigenschappen duidelijk naar voren. Vooral de cantabile lijnen – lange, zingende melodieën – geven het werk een intens lyrisch karakter. Tsjaikovski’s talent voor het schrijven van prachtige melodieën is hier op zijn best: lyrisch, intens en vaak doordrenkt van weemoed. In combinatie met een virtuoze en expressieve pianopartij maakt dit het trio tot een aangrijpend, groots en diep emotioneel geladen werk.

Tristan Keuris (1946-1996), een sleutelfiguur in de Nederlandse muziek van de twintigste eeuw, creëert in zijn pianotrio een transparante, bijna schilderachtige klankwereld. Zijn muziek is harmonieus en ‘organisch’ van karakter; hij sprak zelf over werken met “kleuren en sferen” in plaats van strikte thematische ontwikkeling. Hoewel zijn stijl in de traditie staat van moderne orkestrale muziek, nam hij afstand van de avant-garde en zag hij zichzelf als een eenling zonder duidelijke school.

Ferdinand Ries (1784-1838) was een Duitse componist en pianist uit Bonn. Via zijn vader kwam hij al vroeg in contact met Beethoven, bij wie hij in Wenen leerling, kopiist en assistent werd. Tegelijk groeide hij uit tot een succesvol pianist en componist. Zijn pianotrio’s tonen duidelijk Beethovens invloed in dramatiek en vorm, maar zijn vaak eleganter en toegankelijker van stijl. Ondanks zijn veelzijdige oeuvre bleef zijn muziek in de schaduw van Beethoven, met wie hij een nauwe maar complexe band had.

Tijdens het schrijven van Shadows and Bells (2009) bestudeerde de jonge Nederlandse componist Joey Roukens (*1982) romantische pianotrio’s van onder anderen Mendelssohn en Brahms, terwijl vanuit zijn werkkamer in Amsterdam de klokken van de Oude Kerk hoorbaar waren. Die werelden, romantische kamermuziek en stedelijk klankdecor, vermengden zich in zijn verbeelding tot een werk waarin belklanken, schaduwen van het verleden en energieke, speelse passages elkaar afwisselen: een eigentijdse reflectie op de romantiek.

Fanny Mendelssohn (1805-1847) was de oudere zus van Felix en minstens zo getalenteerd, maar een publieke carrière werd haar door haar familie afgeraden. Veel van haar muziek bleef daardoor ongepubliceerd. Haar pianotrio, voltooid kort voor haar dood, toont een zelfstandige, lyrische en intens persoonlijke stem; een werk dat lange tijd letterlijk ‘from the shadows’ klonk.

*Indien gewenst kunnen de trio’s van Tristan Keuris en Ferdinand Ries worden vervangen door het eerste pianotrio van Felix Mendelssohn, voor een programma dat inzoomt op Felix en Fanny Mendelssohn, met Roukens als eigentijdse reflectie op de romantische traditie. Het programma wordt dan als volgt:

Fanny Mendelssohn Pianotrio Op. 11 in d klein
Joey Roukens  Shadows and Bells
Pauze
Felix Mendelssohn Pianotrio nr. 1 op. 49 in d klein

Lera & het Delta Piano Trio

Op zoek naar nieuw repertoire en dolend in het labyrint van YouTube ontdekte Vera jaren geleden de pianomuziek van Lera Auerbach en werd er meteen door gegrepen. Toen we begonnen met het verkennen van het pianotriorepertoire ontdekten we dat Lera ook twee trio’s geschreven had. We leerden ze, en al snel werden het onze meest geprogrammeerde stukken.

We waren nog studenten in Salzburg toen we in 2015 op tournee gingen naar de Verenigde Staten. We speelden in het New York Chamber Music Festival en op het programma stond Lera’s Pianotrio nr.1. We zagen op Facebook dat ze de dag na ons concert in New York zou zijn, dus trokken we de stoute schoenen aan en schreven haar een bericht: “Beste mevrouw Auerbach, we weten dat het een beetje gedurfd is om het zomaar te vragen, maar zouden we u misschien kunnen ontmoeten, of voor u voorspelen? We vliegen wel morgen alweer terug.” Binnen een paar uur kregen we antwoord: “Dear Vera, Monday is possible. 12.45.” Dus gingen we, een dag later en bepakt met instrumenten en een grote doos chocolade, naar een appartement in New York. Daar ontmoetten we eerst violist Vadim Repin, die net met Lera aan haar vioolconcert had gewerkt. Daarna was het onze beurt en speelden wij voor haar het Pianotrio nr. 1. Het was zo bijzonder met een componist te werken wier werk zo veel voor ons betekende en waarmee we inmiddels al zo veel uren hadden doorgebracht. Haar nuchterheid, humor en praktische benadering waren ontwapenend. Enerzijds werkte ze heel gedetailleerd en was ze specifiek in wat ze wilde bereiken met een passage, een frase, of zelfs een enkele noot. Anderzijds liet ze veel vrijheid om onze eigen interpretatie te vinden. Altijd maar onder één voorwaarde: het moet overtuigen.

De jaren hierna speelden we haar werk van Nederland tot China, van Oostenrijk tot Cuba, en leerden we ook veel van haar solo- en duorepertoire. We bleven in contact en konden altijd bij haar terecht voor vragen of online sessies om werk voor te spelen. In 2018 brachten we een cd uit met haar Eerste en Tweede pianotrio en in 2023 verscheen een tweede cd, getiteld Milking Darkness met onder andere ook haar Derde en Vierde pianotrio. Toen we Lera een opname van onze repetitie stuurden kregen we een lange e-mail terug met suggesties: “Speel deze passage als een dronken trombonist”, of “Deze passage klinkt té gezond, het moet veel ziekmakender zijn”. Ze eindigde de e-mail: “Terrify, seduce, pray, burn, obsess, ridicule, dance. Forget the notes – you already have them all. Now turn them into alchemy. It’s your music. Own it.”

Lera’s muziek staat elk seizoen weer bij ons op de lessenaar, en we vinden het elke keer opnieuw bijzonder om die met ons publiek te delen!